|
Edhe unė pėr nusen tonė..
Duke
marrur shkas nga gjendja e rėnduar e Xhamisė sė Plumbit
Mbaj
mend se kur isha i vogėl, para 15-vitesh, gjyshja (pastė rahmet)
mė merrte pėrdore dhe sėbashku shkonim nė njė nga lagjet e vjetra tė
Shkodrės, aty gjendet njė xhami madhėshtore, e bukur dhe e hijshme pėr
nga arkitektura me tė cilėn ėshtė e ndėrtuar. Shkonim nė Xhaminė e
Plumbit pėr tė falur namaz e pėr tė dėgjuar Kuran... Nga shtėpia ime
deri nė Xhaminė e Plumbit ishte rrugė e gjatė, mirėpo ēdo tė mėrkure
unė bashkė me gjyshen shkonim atje dhe e pėrdornim si njė piknik tė
pėrjavshėm nė shtėpinė e Zotit tė Madhėruar!...
Edhe pse isha i vogėl, gjyshja mė tregonte e mė thoshte se kjo xhami
u ndėrtua nė vitin 1773 dhe, ėshtė vepėr e hirėsisė sė tij Mehmet
Pashė Plaku.
E merr emrin Xhamia e Plumbit, ngase tė gjitha kupolat e saj ishin
tė mbuluara me plumb.
Mėnyra se si u ndėrtuar kjo xhami ėshtė unike dhe e veēantė nė vetė
llojin e vet. Xhamia ėshtė e ndėrtuar nga guri dhe i gjithė guri
ėshtė i latuar, i bėrė thuajse me masa tė njėjta, ēka krijon simetri
ndėrtimore. Ai sillej nga fshati Gur i Zi nga populli, i cili
rreshtohej varg me kilometra tė tėra, nga Guri i Zi e deri tek vendi
ku po ndėrtohej xhamia. Nė ndėrtimin e saj mori pjesė edhe Mehmet
Pasha, nėn kujdesin e tė cilit skaliteshin gurėt. Pothuajse ēdo ditė
ai zbriste nga kalaja pėr tė ndjekė ritmikėn e punimeve.
Imami i parė i kėsaj xhamie ishte Haxhi Ahmet Misria. Haxhi Ahmeti
ishte me origjinė nga Egjipti dhe nga kontaktet qė kishte me Mustafa
Pashė Bushatlliun, ai vjen nė Shqipėri, nė Shkodėr, dhe merr detyrėn e
imamit nė xhaminė e Plumbit.
Mė pas
kanė shėrbyer hoxhallarė tė tjerė nė xhami, tė cilėt kanė shėrbyer nė
shėrbesat fetare, por edhe janė kujdesur pėr mirėmbajtjen e xhamisė,
etj.
Xhamia e Plumbit, nė kohėn e hershme pėr tė cilėn po flasim, kishte
njė rėndėsi tė madhe dhe ishte njė objekt me vlera tė larta. Ajo nuk
ishte vetėm njė objekt kulti nė tė cilin bėhesh adhurimet, ajo kishte
njė dimension e kuptim mė tė gjerė shoqėror e kulturor; luante njė rol
tė rėndėsishėm nė jetėn e qytetarėve shkodranė...
Mirėpo
me kalimin e viteve, me degradimin dhe fillimin e shthurjes sė
shoqėrisė njerėzore; Xhamia e Plumbit filloi tė humbiste atė
nusėrinė dhe madhėshtinė e saj! Ajo filloi tė dėmtohej si ndėrtesė dhe
plumbi, i cili mbulonte kupolat e saj, rreth vitit 1900 filloi tė
vidhej... Mė pas, nė kohėn e pushtimit austriak rreth viteve
1916-1917, organet ushtarake ia hoqėn edhe shtresat e tjera tė
mbetura...
Qė nė
kėtė periudhė filloi prishja e kėsaj xhamie! Njė gjė e tillė pohohet
edhe nga vetė konsulli austriak nė Shkodėr, Theodor Ippen, nė librin e
tij Shqipėria e vjetėr: Sado qė nuk ėshtė shumė mė e vjetėr se
100-vjeēare, ndodhet nė njė gjendje aq tė shkretė, saqė nuk mund tė
pėrdoret mė.
Kėsisoj, qė nga ajo kohė ka filluar shkatėrrimi i kėsaj xhamie, duke
vazhduar nga viti nė vit dhe, nė vitin 1938, minareja e xhamisė ishte
gjysmė e rrėnuar... Nė revistėn Zani i naltė, Shtator 1938, pohohet
njė gjė e tillė: Mė ra rasti, ndėr kėto ditė, me vizitue Xhaminė e
Plumbit nė Shkodėr, e cila pėr fat tė keq ndodhet nė shkatėrrim e
sipėr prej vėrsuljeve qė i bėn Drini ēdo vit, sa tė thuash krejt
xhamia brenda ėshtė mbushur me dhé; gjithashtu edhe minareja e kėsaj
xhamie, mbas pak kohe shifet se ka me u rrezue, mbasi i kanė ra disa
gurė afėr sharafit e mbas tashit ėshtė frikė me hy nė kėtė minare.
Nuk kaloi shumė kohė dhe minareja u shemb..., nė kėtė mėnyrė ra edhe
njė element tjetėr i veēantė i xhamisė!
Periudha e komunizmit e tė tilla si kjo, ndėrprenė funksionimin e
xhamisė; e pėr tė bėrė diēka pėr tė, as qė bėhej fjalė. Vetėm se e
falėnderojmė xhaxhin pėr mėshirėn e tij tė madhe qė nuk e rrėnoi dhe,
qė Xhamia e Plumbit nuk pėsoi atė fat qė patėn xhamitė e tjera nė
Shqipėri...
Mė 16.11.1990, kjo xhami i parapriu xhamive tė tjera nė tė gjithė
Shqipėrinė pėr rihapjen e fesė nė vendin tonė. Pikėrisht nė kėtė xhami
u bė tubimi i parė fetar pas 23 vitesh ndėrprerje (1967-1990),
nga zotėria e tij Hafiz Sabri Koēi (pastė rahmet).
Edhe pse kjo xhami ēdoherė ishte koherente me ngjarjet, edhe pse
ėshtė e lashtė dhe madhėshtore pėr nga historia e pėr nga arkitektura,
ajo vazhdoi ēdo ditė tė degradohej, deri nė ditėt e sotme. Vazhdon
sėrish, nuk ndalet!...
Sot akoma nuk kemi njė gjė konkrete pėr restaurimin e saj, akoma nuk
e ka vėnė kush ujin nė zjarr pėr tė. Akoma vazhdojmė tė vuajmė nga
paradoksizma e drejtuesve tė institucioneve qė janė pėrgjegjėse pėr
restaurimin e saj. Tallen me nusen tonė, po e restaurojmė sot, por e
restaurojmė nesėr, kaq fonde sot e aq nesėr; sot riparojmė kėtė
dritare, pas dy vitesh riparojmė tjetrėn!...
Myftinia e Shkodrės me kėmbėngulje ka kėrkuar dhe vazhdon tė kėrkojė
ndihmė nė institucionet pėrgjegjėse pėr restaurimin e kėsaj xhamie,
por mė kot... Pėr ēdo gjė tjetėr ka fonde dhe ndihmė, pėr kėtė xhami
nuk ka asgjė... Jo se nuk e meriton, por...
Pretendohet se ka projekte pėr rehabilitimin e saj, por kėto projekte
nuk dihet nė do tė fillojnė ndonjėherė dhe nė do tė zbatohen njė ditė,
sepse bashkėpunimi mes dikastereve nė fjalė ėshtė i ngrirė. Zakon i
hershėm i institucioneve tona.
Pėr imoralitet ka fonde sa tė doni, vetėm paraqitni njė projekt
prestigjioz, dhe ja paratė! Pėr koncerte degjeneruese, pėr lojėra, pėr
emisione tė shpifura, pėr ēdo gjė; ama pėr restaurim tė kėsaj xhamie
jo, ska!... Ėshtė me tė vėrtetė e pakuptimtė qė nuk u restaurua tamam
kjo xhami qė nė 1900-ėn..., por kjo ėshtė njė sprovė pėr tė gjithė ne,
sa bėjmė pėr tė, sa kontribuojmė pėr ndryshimin e gjendjes sė saj. Sa
e ngrisim zėrin pėrballė fėlliqėsirave qė tallen me tė!
Xhamia e Plumbit vazhdon tė vuajė... Nė muret e saj ka dalur bar,
sikur nė vetvete kėrkon ta ruajė pranverėn!... Ne vazhdojmė tė jemi tė
hareshėm dhe tė aminshėm me tė gjithė ata qė abuzojnė dhe kėrkojnė
tė tallen me ne, me tė gjithė ata qė kanė urrejtje pėr nusen tonė... |