Te nderuar Vizitor Jeni duke vizituar Gazeten Lokale Shkodra, kjo Gazete Shperndahet jo vetem ne Shqiperi  por edhe ne Greqi dhe shtetet Fqinje,

 Kryeredaktor  Kabil  Bushati

Tel:+355692167985

  Llogaria Bankare  Nr.410023424

  Banka Kombetare Tregtare Dega       Shkoder         

Kerko ne GOOGLE

Drejtor i Qendrës Shqiptare të Studimeve për Sigurinë Kombëtare

JANULLATOSI  DHE MISIONI CAMERIA

Në Kremlin, në Katedralen e Madhe të Moskës të quajtur “Krishti Shpëtimtar”, me datë 21 Janar 2006, në prani të 2500 pjesëmarrësve, autoritete të larta të kishave ortodokse, personalitete shtetërore, artistë, shkencëtarë dhe diplomatë të akredituar në Rusi, u nderua me çmimin "Për veprimtari të shquar në forcimin e unitetit të popujve Ortodokse”, Kryepeshkopi i Tiranës dhe i gjithë Shqipërisë, Fortlumturia e tij Janullatos.

I çmuar me motivacionin "Për përpjekjet e tij të jashtëzakonshme për ringritjen nga gërmadhat të Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë, si dhe për kontributin e tij tashmë të njohur botërisht për paqen, dialogun dhe mirëkuptimin ndërmjet popujve dhe komuniteteve të ndryshme", Jonullatosi, atë ditë, ishte përkrah Presidentit te Republikës së Qipros, kryetarit të Bashkisë së Moskës dhe Përfaqësuesit të Universitetit të Balamandit Liban, fitues të tjerë të çmimit “Krishti Shpëtimtar”. Nderimet vazhduan dhe një ditë më pas, kur në katedralen historike "Fjetja e Shën Marisë", në të cilën janë kurorëzuar carët rusë, u dëgjuan ndoshta për herë të parë lutjet në gjuhën shqipe. Vetë Presidenti i Federatës Ruse Vladimir Putin dha një pritje zyrtare për nder të fituesve të çmimit.

Janullatosi në Moskë u ftua dhe u nderua si Kryepeshkop i gjithë Shqipërisë. Prezenca e tij atje dhe nderimet që ju bënë, në prani dhe të përfaqësuesit të ambasadës shqiptare ne Moskë, janë nderime për të gjithë ortodoksët shqiptarë  dhe një prezantim i mirë i Shqipërisë në botën ortodokse. Ishte rasti që, nëpërmjet tij, Presidenti Putin të shihte “dinamizmin dhe frymën krijuese të Shqipërisë”. Lajmi në Shqipëri kaloi pa u ndier, pasi po atë ditë të gjithë hapësirat shqiptare i mbuloi zija nga vdekja e Presidentit të Kosovës, Zotit Rugova.

Është e vërtetë që komuniteti ortodoks në Shqipëri u ndihmua për rimëkëmbjen e infrastrukturë s së tij nga ana e kishës ortodokse greke. Roli i Janullatosit për këtë ka qenë determinues. Megjithatë pati një debat publik, lidhur me caktimin e tij në atë post. Kjo për faktin se ai nuk është shtetas shqiptar dhe se, në praktikën e ortodoksisë shqiptare, kjo ishte ndaluar që me shpalljen e autoqefalisë së kësaj kishe, në vitin 1922. Reagime pati në fillim dhe nga pasuesit e Nolit, në Kishën Ortodokse Shqiptare të Bostonit. Pati, gjithashtu, dhe klerikë vendas që vunë në dyshim autoqefalinë e Kishës Ortodokse Shqiptare dhe deklaruan mosnjohjen e autoritetit të saj qendror, siç ishte rasti i kishës në lagjen «Kala» në Elbasan. Vitet kaluan  dhe, megjithëse janë bërë përpjekje serioze për krijimin e klerit vendas të kësaj kishe, problemi i primatit akoma nuk është zgjidhur. Gjithsesi, ky problem nuk mund të zgjidhet derisa Kisha Ortodokse Shqiptare nuk ka fituar “autoqefalinë ekonomike” dhe për aq kohë sa shteti shqiptar nuk do të ketë një ligj për komunitetet fetare.

Kontributi i Prof. Dr. Janullatosit për ringritjen e Kishës Autoqefale Shqiptare është i njohur nga të gjithë. Shqiptaret i jane mirenjohes, gjithashtu, atij per kontributin e dhene ne ndihme te refugjateve te ardhur nga Kosova ne vitin 1999 si pasoje e spatrimit etnik serb.Pjesërisht vetë Janullatosi i ka bërë të njohura kontributet e tij në një intervistë botuar në numrin 16 të të përjavshmes “ABC„. Aty ai thotë se “kam ngritur zërin në mënyrë të vazhdueshme dhe kam ndërmarrë hapa të ndryshëm, apo kam bërë deklarata në intervistat e mia në Greqi për nevojën e respektimit të emigrantëve dhe të mbështetjes së tyre“. Ai përmend, gjithashtu, mbështetjen që ju ka dhënë të dënuarve shqiptarë në burgje, dënimit publik që i ka bërë ksenofobisë greke ndaj shqiptarëve dhe nevojën për të patur drejtësi, duke treguar në këtë mënyrë se kontributi i tij është i mirepritur dhe  në Greqi.

Aktiviteti i Janullatosit që ka ndihmuar për normalizimin e marrëdhënieve, shpesh të turbulluara, midis Shqipërisë dhe Greqisë , ndonëse pak i njohur në Shqipëri, ka tërhequr  dhe vëmendjen e Parlamentit Europian i cili me një vendim të tijin më 14.7.1993, ka vlerësuar se “mbështet fuqimisht veprën e Kryepiskopit ortodhoks të Tiranës, Anastasit, i cili po bën shumë përpjekje për zgjidhjen e krizës midis dy vendeve”.

Krizat e shpeshta midis dy vendeve janë nxitur jo rrallë nga moszgjidhja e problemit të pronave të komunitetit çam, larguar menjëherë pas Luftës së  Dyte Botërore, si pasojë e spastrimit etnik grek. Historia e çamëve është një histori e dhimbshme gjaku, sakrificash, shprese e zhgënjmi. Qeveria e parë demokratike, që në vitin 1992, hartoi një draft për këtë problem. Përpjekjet u kurorëzuan me  nënshkrimin e një Traktati Miqësie  në vitin 1996, nga Ministrat e Jashtëm Alfred Serreqi dhe Theodhoros Pangalos. Traktati  hyri në fuqi vetëm në vitin 1998, pasi u ratifkua nga parlamentet e të dy vendeve. Në traktat është parashikuar zgjidhja e çështjeve të pronave që zotërojnë shtetasit e njërit vend në vendin tjetër, nëpërmjet krijimit të lehtësirave ligjore. “Secila nga palët kontraktuese do të përballojë mundësinë e heqjes brenda kuadrit të saj ligjor të pengesave që vështirësojnë gëzimin e pasurive që kanë shtetasit e njërës palë në territorin e palës tjetër”, - thuhet në nenin 15 të Traktatit të Miqësisë. Megjithëse ka kaluar kohë, nuk ka akoma shenja progresi për çështjen e pronave çame. Zgjidhja e këtij problemi, përveç vullnetit politik të palës greke, kërkon shtysa të tjera nga faktorë ndikues në popullin dhe opinionin grek.

Kryepeshkopi i Shqipërisë, Fortlumturija e Tij Janullatos, është një figurë e nderuar dhe e respektuar e popullit, e jetës akademike, hierarkisë kishtare dhe e politikës greke, një figurë mjaft e respektuar në arenën ndërkombëtare dhe në Shqipëri. Duke gëzuar këto cilësi, kontributi i tije mund te jete i mirepritur për të ndihmuar në heqjen e pengesave që vështirësojnë gëzimin e pasurive që kanë shtetasit e njërës palë në territorin e palës tjetër, pra për zgjidhjen e çështjes së pronave të komunitetit çam, të larguar forcërisht nga trojet e tyre, prona të cilat janë sekuestruar nga shteti apo tjetërsuar nga kisha greke.

Pavarësisht se edhe Greqia, ashtu si Shqipëria është shtet laik, askush nuk mund të mohojë peshën që ka atje hierarkia kishtare greke në të gjitha nivelet e politikës, çka e bën më efektive ndërmjetësimin e Janullatosit.  Ndërmarrja e këtij misioni nga ana e Fortlumturisë së Tij, do të ishte një kontribut tjetër konkret i tij për paqen, dialogun dhe mirëkuptimin ndërmjet popullit shqiptar e atij grek.  Misioni “Camëria“ për Fortlumturisë së Tij, është një mision i mundur. Prof. Dr.Janullatos  ka treguar me vepra se i pranon dhe i fiton  sfidat!

TOLERANCA FETARE, MEDIA  DHE SIGURIA KOMBËTARE

STUDIMI ESHTE REFERUAR NE TRYEZEN E RRUBULLAKET "RAPORTIMI NE MEDIA MBI ESHTJET FETARE" MBAJTUR ME 6 MARS 2006 NE TIRANE, ORGANIZUAR NGA  USAID, WORLD LEARNING DHE DEPARTAMENTI I GAZETARISE TE UNIVERSITETIT TE TIRANES.

Në verën e vitit 1993, profesori amerikan Samuel Huntington, një nga strategët e shquar të politikave të sigurisë, duke studiuar konfliktet postkomuniste, parashikoi shekullin në të cilin ndodhemi si shekulli i përplasjes së pashmangshme të civilizimeve dhe të besimeve fetare.

Pavarësisht nëse duhet t’i besojmë apo jo Hantingtonit, duket se tezat e tijë nuk mbajnë parasysh që qytetërimet nuk janë një fenomen statik, por ato komunikojnë dhe brenda sejcilit prej tyre ka një shumllojshmëri zërash e qëndrimesh që më shumë i bashkojnë se sa i ndajnë me njëri tjetrin. Gjithsesi, zhvillimet në rrafshin ndërkombëtar të viteve te fundit po tregojnë se konfliktet fetare, të cilat në thelb kanë prapavijë të pastër politike, janë shndërruar në kërcënime serioze jo vetëm për sigurinë e vendeve, rajoneve veçanta, por dhe për atë globale.

Nëse do ta studiojmë historikisht problemin, do të shikojmë se rivaliteti midis besimeve fetare, raportet e tyre me shtetin,shoqë rinë dhe individin, kanë patur një ndikim determinues në vetë zhvillimin e përparimin e shoqërisë njerëzore. Pikërisht, atëhere kur u mënjanua përplasja midis besimeve fetare, kur feja u nda nga shteti, kur toleranca fetare u bë pjesë e shoqërisë, atëhere shoqëria hyri në rrugën e zhvillimit dhe përparimit. Por çfarë është në të vërtetë toleranca fetare?

Toleranca  fetare nënkupton menjanimin e shtypjes dhe diskriminimit ndaj personave, besimi fetar i të cilëve është i ndryshëm nga i juaji, do të thotë të respektosh të drejtën e të tjerëve për të pasur një besim fetar ndryshe. Në aspektin politik, toleranca fetare përfaqëson politikën publike, që garanton lirinë dhe barazinë e besimit në raport me shtetin. Kjo është e lidhur edhe me disa koncepte të tjera, që kanë të bëjnë me raportet e fesë me shtetin dhe me politikën, si laiciteti, shekullarizmi, etj.

Nga mënyra se si njerëzit i shohin besimet e tjera në raport me fenë e tyre, mund të dallojmë tri rryma: rryma e përjashtimit të besimeve tjera fetare, përndryshe ekskluzivizmi fetar; rryma e përfshirjes së besimeve të tjera fetare ose inkluzivizmi fetar  dhe rryma e pranimit të legjitimitetit të besimeve fetare ose pluralizmi fetar. Njerëzit që i përkasin rrymës së eskluzivizmit fetar, e shohin besimin e tyre si të vetmen fe të vërtetë. Për ta, fetë e tjera janë  forma të satanizmit. Tipar i sjelljes së tyre janë intoleranca dhe dhuna.

Fryma e ekskluzivizmit ekziston shpesh edhe brenda një feje, duke pretenduar gjoja vërtetësinë e një varianti krahasuar me një variant tjetër të së njëjtës fe. Përkrahësit të ekskluzivizmit fetar, nëse u lihet fushë veprimi, mund të nxisin urrejtjen dhe dhunën ndaj besimeve dhe anëtarëve të komuniteteve të tjera fetare, duke cënuar sigurinë e një vendi. Ekskluzivizmi fetar shpesh është shkaku kryesor i luftërave civile, i krimeve kundër njerëzimit dhe i gjenocideve, duke u bërë më këtë ,mënyrë një kërcënim serioz jo vetëm për sigurinë kombetare të këtyre vendeve, por dhe për atë rajonale e globale. Akoma më e rrezikshme është kur ekskluzivizmi fetar kthehet në ideologji sunduese dhe në politikë shtetërore. Kështu ekskluzivizmi fetar taleban u bë kërcënim dhe për sigurinë globale. Nga «shkolla afgane» kanë dalë një pjesë e madhe e figurave, që tashmë janë drejtues të rrjeteve terroriste. Të tillë janë Osama Bin Laden, Ajman Zawahiri e Al Zarkawi.

Edhe përfaqësuesit e rrymës së inkluzivizmi fetar, përndryshe të  përfshirjes së besimeve të tjera fetare, e shohin fenë e tyre si të vetmen fe të vërtetë. Në dallim nga ekskluzivizmi, këta nuk i shohin fetë e tjera të gabuara, por, sipas tyre, ato janë të paplota dhe pjesërisht të zhvilluara.

Vetëm  kur dominuese në shoqëri  u bë rrryma e pranimit të legjitimitetit të besimeve fetare ose pluralizmi fetar, atëhere Europa shpëtoi nga fanatizmi fetar dhe hyri në rrugën e modernizmit. Sipas përfaqësuesve të kësaj rryme, fetë janë të gjitha legjitime, të vlefshme dhe të vërteta, kur shihen nga brenda kulturës së veçantë të tyre. Për pluralizmin fetar mund të përdoret dhe termi diversitet fetar.

Por si ka evoluar historikisht koncepti i tolerancës fetare?  Në vitin 1689, filozofi John Locke, në veprën e tij “ Letër mbi tolerancën” shpalli dhe kërkoi një lloj të ri marrëveshjeje dhe raporti midis politikës dhe fesë. Sipas tij, të gjithëve duhet t’u lejohet dhe t’u garantohet e drejta e besimit fetar. Bindja tek nënshtetasit nuk mund të krijohet me detyrim nga pushteti publik. Çështjet fetare, pra, janë çështje personale dhe duhen trajtuar si veprimtari të jetës private, me kusht që ato të mos jenë shkak ndikimesh të pabaza mbi tjetrin dhe të mos cënojnë të drejtat e të gjithëve. Filozofë të tjerë i zhvilluan më tej këto ide. Ndërsa në Europë toleranca lindi si filozofi, në Amerikë ajo u kthye në kushtetutë. Me iniciativën e Thomas Jeferson-it, ideja e tolerancës dhe parimi i ndarjes së Kishës nga shteti, më 1786, u sanksionuan në Kushtetutën e Virxhinias në SHBA.

Për herë të parë, në vitin 1923, shtetarët shqiptarë hartuan ligjin “Përmbi Komunitetet Fetare”, në të cilin përcaktuan raportet e shtetit me fenë sipas modelit perëndimor. Sanksionimi i parimeve të tilla, si laiciteti i shtetit, liria e besimit fetar dhe e ndërrimit të tij, trajtimi i barabartë i besimeve fetare, do të ndikonte pozitivisht në konsolidimin e tolerancës fetare të popullit tonë e në sigurinë e vetë shtetit shqiptar. Që në atë kohë, patriotët shqiptarë janë përpjekur të përhapin frymën që besimet fetare, pavarësisht nga pesha në numër, duhet të trajtohen, përfaqësohen e ndjehen të barabartë. Kjo ka qenë shtylla e dialogut ndërfetar dhe tolerancës fetare në vendin tonë.

Shqiptarët, gjatë historisë së tyre kanë kaluar në shumë luftëra e kalvare, por në asnjë rast nuk kanë patur konflikte të brendshme fetare. Qenia në themel të identitetit kombëtar të shqiptarëve jo i fesë por i gjuhës, traditës e kulturës; prezenca e një feje islame përgjithësisht popullore dhe e zbutur nga bektashizmi; urrejtja dhe lufta kundër rrymave intolerante në islam siç ishte vahabizmi; ftohja e detyruar  e brezit të ri  të shqiptarëve ndaj fesë gjatë regjimit komunist; moskthimi i konflikteve ekonomike e shoqërore në konflikte fetare si dhe tradita e forcave politike të cilat historikisht, nuk kanë synuar që të krijojnë një elektorat mbi baza fetare, janë disa nga faktorët që i kanë ruajtur besimet fetare nga  fanatizmi, ekstremizmi apo fondamentalizmit fetar dhe që kanë çimentuar tolerancën fetare të shqiptarëve.

Por, ndërsa në truallin shqiptar, fanatizmi, ekstremizmi dhe fundamentalizmi fetar nuk kanë bazë, pas viteve ‘90 është shtuar rreziku i “importimit” të rrymave të tilla nga jashtë, çka përbën një kërcënim për sigurinë kombëtare.  “Megjithë traditën tolerante në çështje fetare, shoqëria është ekspozuar ndaj një numri ndikimesh të jashtme...,  ndërkohë që, forma të Islamit dhe të Krishtërimit, që janë të reja për vendin, kërkojnë të hedhin rrënjë”- thuhet në pjesën për Shqipërinë, të Raportit Ndërkombëtar mbi Lirinë Fetare, të Qeverise Amerikane për vitin 2005. Është për të ardhur keq, që në këto vite, ligjvënësit shqiptarë, nuk u angazhuan në miratimin e një ligji  për komunitetet fetare. Është e nevojshme që shteti shqiptar të kalojë nga pozicioni i neutralitetit pasiv i këtyre 15 viteve të fundit, në atë të laicitetit veprues pasi harmonia fetare, sa ç’është madhështore si ngrehinë, aq është edhe e brishtë. Mjafton e çara e parë serioze, mjafton radikalizimi i njërit prej besimeve, që ngrehina të shembet, thotë shkrimtari ynë i madh Ismail Kadare.

Ndërkohë, intoleranca fetare cënon  seriozisht vetë median dhe fjalën e lirë. Mjafton të përmendim këtu kufizimet që ka media dhe fjala e lirë në ato vende ku eksluzivizmi fetar është i lidhur me politikën zyrtare.Nga ana tjeter, media luan një rol tejet të rëndësishëm në ruajtjen dhe promovimin e klimës së dialogut ndërfetar e të tolerancës fetare, të trashëguar në shekuj.

Media e pavarur, konsiderohet shpesh si pushteti i katërt, pikërisht për mundësitë dhe efektet e mëdha që ajo ka dhënë mbi kategori të caktuara të shoqërisë. Ato janë mjete të nxehta, me komunikim të njëanshëm, për rrjedhojë, krijojnë një lloj nënshtrimi pasiv tek konsumatorët e saj. Mjetet e komunikimit masiv, kur përdoren si makineri propagande, krijojnë një farë hipnoze tek dëgjuesit, pasi ata nuk kanë mundësi të debatojnë e kundërshtojnë. “Diziformimi i opinionit publik është një instrument i rëndësishëm për destabilitetin e brendshëm. Informacionet e pasakta krijojnë në mënyrë të qëllimshme ose jo, situata pasigurie, frikë e tension të panevojshëm dhe shpesh mund të çojnë në reagime publike dhe marrje vendimesh të padrejta„- thuhet në dokumentin e Strategjisë së Sigurimit Kombëtar  të Republikës së Shqipërisë.

Mediat mund të japin një kontribut pozitiv në luftën kundër intolerancës e në  promovimin e tolerancës fetare, veçanërisht kur ato nxisin një kulturë mirëkuptimi ndërmjet grupeve të ndryshme fetare në shoqëri. Në kushtet e sotme, profesionistë t e mediave mund të ftohen të reflektojnë më tej për rrezikun e intolerancës dhe mbi masat që ato mund të marrin për të promovuar tolerancën dhe mirëkuptimin. Suksesi i  reflektimit të tyre do të varet nga shkalla e angazhimit të kategorive të ndryshme të profesionistë ve në sektorët e mediave, veçanërisht pronarët e mediave, drejtuesit, redaktorët, autorët e e programeve e gazetarët. Po që ata të jenë të angazhuar, duhet në rradhë të parë të jenë të trainuar për promovimin e kulturës së tolerancës. Dhe vendi ku shtrohen themele të qëndrueshme mbi të cilën ndërtohet profesionalizmi është shkolla e gazetarisë dhe institutet e tjera trajnuese të medias. Është e nevojshme që në fazën arsimore të karrierës së tyre, studentët e gazetarisë të marrin informacionin e duhur për të përkrahur përhapjen e kulturës së tolerancës në shoqëri.

Por trainimi nuk mund të quhet i plotë vetëm në shkollë. Trainimi për kontributin që mund të japin mediat për promovimin e  kulturës së  tolerancës duhet parë si një strategji e vazhdueshme. Ajo mund të vazhdojë me trainime jashtë pune për profesionistë t e tyre në të gjitha nivelet, për standartet profesionale mbi tolerancën dhe intolerancën. Është e nevojshme që vetë drejtuesit e mediave, të hartojnë kode etike e sjellje në të cilat të evidentohet përgjegjësia e mediave që ata drejtojnë për të promovuar kulturën e tolerancës.Edhe organet përfaqësuese të profesionistë ve të mediave  si shoqatat, sindikatat mund të bëjnë hapa konkretë për të nxitur kontributin e anëtarëve të tyre për promovimin e tolerancës dhe ndërgjegjësimin e opinionit publik ndaj të këqijave të intolerancës. Në mënyrë të veçantë shërbimet publike të transmetimit kanë një rëndësi të madhe për të promovuar një kulturë tolerance, pasi mediat transmetuese janë një forcë e fuqishme për të krijuar një atmosferë në të cilën intoleranca mund të sfidohet. Për vetë rëndësinë e padiskutueshme të lirisë dhe pavarësisë së medias, të mbrojtura këto dhe me konventa ndërkombëtare, angazhimi i medias në promovimin e kulturës së tolerancës kërkon masa më shumë inkurajuese dhe instrumente ligjor jo-detyruese.

Jo rrallë, në praktikën ndërkombëtare, janë evidentuar përpjekje të qëllimshme për shfrytëzimin e medias për veprimtari subversive dhe destabilizuese, në përhapjen e racizmit, ksenofobisë  e intolerancës, duke kërcënuar në këtë mënyrë sigurinë.Por, përsa i përket përhapjes së racizmit dhe intolerancës ka, në parim, fushështrirje për të imponuar standarte ligjërisht detyruese për të dënuar gjuhën e urrejtjes, pa dhunuar lirinë e shprehjes dhe parimin e pavarësisë së mediave. Gjithashtu ndodh jo rrallë, që duke kuptuar lirinë e shprehjes deri në kufijtë e papërgjegjshmë risë, nëpërmjet publikimeve në forma të ndryshme në media, të cënohet toleranca fetare e të nxitet fryma e urrejtjes, e cila mund të manipulohet dhe shfrytëzohet si preteks për të nxitur veprime të dhunshme që cënojnë sigurinë e një vendi e më gjërë. Kriza e fundit e karikaturave të profetit Muhamed tregoi pikërisht këtë. Sjellja e demonstruar nga media jonë në këtë rast, dëshmoi jo vetem ndjenjën e përgjegjshmërisë nga ana e sajë por edhe rrënjët e thella të mirëkuptimit ndërmjet besimeve fetare në Shqipëri.

Përfundimisht, kur toleranca fetare dhe media e lirë promovojnë njëra tjetrën, ndikojnë pozitivisht dhe në sigurinë kombëtare. Nëse nuk e mbështesin njëra tjetren, krijojnë hapsira për lindjen e fenomeneve që kërcënojnë sigurinë kombëtare.                                                              

KISHA SERBE  DHE KRYQËZIMI I SERBISË

Ka kohë që aktiviteti i Kishës  serbe ka kaluar kufijtë e spiritualitetit dhe ka hyrë në fushën e politikës. Në vend që të merret me mision shpirtëror e të  bekojë me kryqin e saj, shenjën e shpëtimit për të krishterët, rrugën e popullit serb drejt paqes dhe mirëkuptimit, ajo po nxit hapur një qëndrim të rrezikshëm antiperëndimor, duke rrezikuar, kështu, kryqëzimin e Serbisë. Kisha po luan një rol destruktiv. Sidomos në rastin e Kosovës, ajo po orineton popullin jo drejt së ardhmes  europiane, por drejt nacionalizmit dhe antishqiptarizmit.

Kisha serbe u bë aleate në ngjitjen e Millosheviçit drejt majave të pushtetit komunist. Flamujt e saj valëviteshin bashkë me flamujt e Partisë Komuniste të Millosheviçit, në Kosovë në vitin 1989, në festimet të tyre të përbashkëta me rastin e 600 vjetorit të Luftës së Fushë Kosovës. Interesi i bashkëpunimit të tyre ishte i dyanshëm. Millosheviçit i duhej mbështetja e kishës serbe për të shenjtëruar misionin e tij nacionalist e kriminal. Ndërsa, kisha serbe shfrytëzoi rastin për t’u zgjuar nga gjumi letargjik i regjimit komunist dhe për të filluar rikthimin e rolit të saj historik, tashmë jo në anën shpirtërore, por në atë politiko- shoqërore.

Historikisht, kisha ortodokse serbe ka luajtur  një rol të veçantë në themelimin e shtetit serb. Pushteti i saj u ruajt edhe gjatë pushtimit turk. Ajo fitoi një status special, nën mbrojtjen e plotë të shtetit osman, ndryshe nga kisha katolike, e cila shikohej me dyshim nga Stambolli. Kisha ortodokse kishte pushtet të plotë civil dhe gjyqësor. Pushteti i saj nuk ndryshonte shumë nga ajo që kisha ortodokse gëzonte gjatë kohës së Perandorisë së Bizantit. Patriku zinte vend në hierarkinë osmane me titullin pasha. Kishës iu besua administrimi i komunitetit ortodoks serb. Ajo mblidhte taksa nga besimtarët dhe zotëronte pasuri të tundshme dhe të patundshme. Nën petkun paqësor, kisha serbe siguronte komunikimin midis ortodokësve sllavë, sidomos me rusët si dhe drejtonte rezistencën antiosmane. Realisht, serbët, në këto kushte, kishën e shikonin si shtetin e tyre. Madje  dhe mbledhja e parë e qeverisë serbe, menjëherë pas shkëputjes nga Perandoria Osmane 200 vjet më parë, u bë në në manastirin Voljevça afër Kargujevcit.

Pikërisht, këtë pozitë të privilegjuar që kishte patur historikisht kisha serbe, por që e kishte humbur gjatë regjimit komunist, ajo mendoi se erdhi momenti ta rikthente duke bashkëpunuar me Millosheviçin. Në miratimin e heshtur të saj, u realizua spastrimi etnik i shqiptarëve të Kosovës në vitin 1999. Pas çlirimit të Kosovës dhe shembjes së strukturave të vjetra të pushtetit serb, kisha serbe në vazhdimësi është përpjekur dhe ka  marrë rol politik. Për të mbetur e vetmja mbrojtëse e interesave të serbëve në Kosovë, kisha demotivoi, qëllimisht, pjësëmarrjen e përfaqësuesve të popullsisë serbe në institucionet e Kosovës.

Këtë e provoi konflikti rreth bojkotit të serbëve ndaj zgjedhjeve parlamentare të Kosovës në vitin 2004. Ndërsa Presidenti Serb, Boris Tadiq, nën presionin ndërkombëtar, ju bëri thirrje serbëve të Kosovës të merrnin pjesë në ato zgjedhje, një ditë para votimit, kreu i Kishës Ortodokse Serbe, Patriarku Pavle, ju kërkoi atyre  të qëndronin në shtëpi. Dhe, serbët e Kosovës i bojkotuan zgjedhjet. Kjo ishte prova e forcës midis kishës dhe politikës zyrtare serbe në Kosovë. Kjo tregoi se Kisha edhe për probleme politike, ishte më shumë e pushtetshme se vetë politika zyrtare serbe.Politika serbe e ka ndjerë veten inferiore apo dhe “jashtë loje” në raport me pushtetin e kishës. Besimi i publikut ndaj kishës është aq i fuqishëm sa politikanëve nuk u mbetet zgjidhje tjetër veçse të marrin parasysh qëndrimin e saj politik.

Sipas analistit serb, Mirko Djordjevic, në rastin e Kosovës, fjala e kishës është shumë e rëndësishme, nëse jo vendimtare. “Politikanët janë në kërkim të një gjuhe të përbashkët me kishën. Ata dëshirojnë të flasin njëzëri, pasi janë të vetëdijshëm se kisha shihet si mbrojtës historik i intereseve të popullatës”, thotë ai. Edhe mediat apo pushteti i katërt siç njihen ndryshe, duken të nënshtruara përballë pushtetit të kishës.Ato nuk guxojnë të kundërshtojnë pohimet dhe deklaratat e kishës, apo të informojnë ndryshe opinionin serb. Është gati e pamundur që në shtypin serb të gjenden qëndrime të individëve dhe institucioneve në kundërshtim me këndvështrimin e kishës.

Kjo përzierje e hapur e kishës serbe në politikë, ka shqetësuar edhe atë pjesë të opinionit serb, që synon një zgjidhje sa më të shpejtë e reale për Kosovën. Për  Sonja Biserko, nga Komiteti Serb për të Drejtat e Njeriut,  “Kisha haptazi luan rolin e një organizate para-politike me një qëndrim të padefinuar dhe të paqartë për të ardhmen e Kosovës dhe pa një strategji konkrete për zgjidhje reale”. Edhe për Dushan Janjic, nga Forumi për Marrëdhënie Ndëretnike, “kisha përzihet në politikën shtetërore ndaj Kosovës shumë më shumë se peshkopët apo qeveria e pranojnë”.

Analistët serbë kanë kostatuar se ndikimi i kishës është rritur sidomos pas zgjedhjes  së Vojisllav Koshtunicës si kryeministër i Serbisë. Para serbëve, Koshtunica dëshiron të tregojë se është besimtar i vërtetë. Kjo me qëllim që të ketë dhe suportin e kishës në politikat e tij,  ashtu sikurse dhe Millosheviçi. Politikanët nacionalistë  serbë  janë të interesuar për fuqizimin e pushtetit të kishës në Kosovë dhe për një arsye tjetër. Nëpërmjet kishës, nacionalistët shpresojnë ta destabilizojnë Kosovën sipas interesave e luftës për pushtet brenda Serbisë. Edhe sipas Mirko Blagojevic,  sociolog i çeshtjeve fetare, “Në Kosovë, kisha mbetet institucioni i vetëm me potencial për të mobilizuar njerëzit ».

Aktualisht, edhe lideri i kishës serbe në Kosovë, peshkopi Artemije Radosavleviq, është larguar plotësisht nga funksioni i tij shpirtëror dhe ka filluar një aktivitet të ethshëm politik dhe diplomatik kundër shqiptarëve dhe pavarësisë se Kosovës. Fushatën e fundit antishqiptare ai e filloi nga SHBA-ja, ku ishte i ftuar i Kongresit të Bashkimit Serb. Ofensiva e tij synonte të sensibilizonte amerikanët në tema mjaft të prekshme për opinionin perëndimor, të cilat ai i bëri publike në media në datat 12 dhe 14 shkurt. Duke ditur se amerikanët janë shumë të ndjeshëm ndaj të drejtave të njeriut, Artemije hodhi  tezën se “pavarësia e Kosovës do të thotë shfarosja e serbëve nga krahina”. Duke ditur ndjeshmërinë e tyre ndaj fundamentalizmit islamik, Artemije hodhi tezën tjeter se Kosova e pavarur rrezikon të kthehet  në një “bazë të fuqishme të xhihadit islamik”.Ai nuk harroi t’i kujtojë perëndimit i cili shpreson ta mbyllë sa më shpejt dosjen “Kosova” se, çfarëdo zgjidhje e imponuar për statusin e Kosovës, do të nënkuptonte “okupimin e Kosovës” që do të thotë sipas tij dhe të drejtën për të luftuar.

Por tezat e Artemijës nuk ka gjasa të “ngjisin” në opinionin perëndimor. Nuk mund të harrohet miratimi i heshtur i kishës serbe për spastrimin etnik serb dhe krimet e tjera në Kosovë. Gjithashtu askush nuk e mohon se shqiptarët e Kosovës janë kryesisht myslimanë, por që nuk kanë asgjë të përbashkët me fundamentalizmin islamik. Tolerancën e tyre dhe të besimeve tjera fetare të shqiptarëve, përendimoret e kanë konfirmuar si një vlerë që do të ndikojë pozitivisht në integrimin e tyre euroatllantik. Nga ana tjetër, me atë prezencë të NATO-s në Kosovë, serbët nuk do të guxojnë të ndërmarrin aventura të reja.Perëndimorë t do të këmbëngulin që minoritetet ta ndjejnë veten qytetarë të barabartë në  shtetit multietnik të Kosovës.

Aq të pushtetshme e ndjen veten kisha serbe në Kosovë, sa që peshkopi Artemije, deklaroi hapur se në rastin e bisedimeve rreth statusit përfundmitar të Kosovës, kisha ortodokse duhet të përfshihet në marrëveshjen përfundimtare. Artemije dhe autoritete të tjera kishtare serbe, nuk duan të pranojnë se pushteti dhe roli politik që kisha serbe e ka dhe po përpiqet të ruajë në Kosovë, në Europën e qytetëruar, ka marrë fund shekuj më parë.Dhe vetëm atëhere kur u kufizuar pushteti i kishës, kur ajo u nda nga shteti dhe u detyrua të heqë dorë nga politika, Europa shpëtoi nga fanatizmi fetar dhe hyri në rrugën e modernizmit.

Ndryshimi i qëndrimit të kishës ortodokse serbe, do të bëjë që Kosova të fitojë më shumë stabilitet. Nga kjo do të përfitonte më shumë komuniteti ortodoks serb se sa shqiptarët. Kisha i ka të gjitha mundësitë që të ndihmojë në ndërtimin e një fryme të re besimi, pa të cilën bashkëjetesa është e vështirë. Me vazhdimin e kësaj politike, ata e bëjnë më të vështirë rritjen e besimit të komunitetit serb në popullsinë shqiptare. Por, njëkohësisht, do të vështirësonte gëzimin e plotë të drejtave të serbëve në Kosovën Europiane.

Përfundimisht, roli që kërkon t’i japë kisha serbe vetes, është ogurzi dhe i rrezikshëm si për Serbinë, ashtu dhe për Kosovën. Angazhimi politik i saj jo vetëm po kryqëzon Serbinë, por përbën një kërcënim serioz për demokracinë dhe sigurinë në shtetin e ardhshëm të Kosovës. Në këto kushte, grupi negociator i Kosovës duhet të tregohet tepër i vëmëndshëm kur të vendoset për kushtet që do të ndjekin pas pavarësinë e Kosovës. Kjo sidomos për rolin e kishës serbe dhe objektet e saj të kultit. Në përputhje me standartet ndërkombëtare, të përcaktohet qartë se kisha serbe duhet të tërhiqet nga aktiviteti politik dhe të merret me anën shpirtërore të njerëzve, si kudo në botën demokratike. Eshtë e nevojshme, gjithashtu, të jepen garanci të plota për mbrojtjen e objekteve serbe të kultit në përputhje me konventat ndërkombëtare. Por duhet  që të parandalohet cdo mundësi e kthimit të tyre në poste të avancuara ku mund operojnë agjentë të shërbimeve sekrete apo dhe oficerë me veladonë të zinj. Përndryshe, me një kishë serbe me pushtet e funksione politike si në mesjetë, konflikti në Kosovë nuk do të  zgjidhet përfundimisht. Atje do të kemi një paqe negative.

DIPLOMACIA PUBLIKE DHE SIGURIA KOMBËTARE

Fakti që 57%  e europianëve janë kundër anëtarësimit të Shqipërisë në BE dhe vetëm 33% pro këtij anëtarësimi, tregon qartë për imazhin negativ, në shifra të larta, që vazhdojnë të kenë qytetarët europianë për Shqipërinë. Për anëtarësimin e ardhshëm të Shqipërisë në BE, do të duhet të shprehen më referendum qytetarët europianë ose të paktën me ratifikim parlamentet e tyre.Me këtë imazh negativ dhe nivel të lartë disaprovimi, nëse nuk merren masat e duhura, rrezikohet pranimi i Shqipërisë në BE. Jo vetëm Shqipëria, por dhe shtete të fuqishme, nuk e mbështesin sigurinë e vendit thjesht në forcat e veta, por gjithmonë e më shumë në përpjekjet të përbashkëta integrimi dhe bashkëpunimi me organizmat ndërkombëtare. Imazhi negativ në këtë rast kthehet në një rrezik serioz për sigurinë tonë kombëtare.

Anëtarësimi i Shqipërisë në BE është një objektiv parësor dhe afatgjatë i politikës së sigurimit- thuhet në Strategjinë e Sigurimit Kombëtar të Republikës së Shqipërisë. Sigurim kombëtar do të thotë mbrojtja e interesave kombëtare, e pavarësisë, integritetit territorial, rendit kushtetues dhe marrëdhënieve me jashtë të Republikës së Shqipërisë.  Dhe shteti këtë e realizon nëpërmjet instrumenteve të tij si diplomacia aktive, mirëqënia dhe përparimi ekonomik, forcimi i ligjit dhe i institucioneve demokratike si dhe zhvillimi i aftësive mbrojtëse të vendit.

Është diplomacia publike ajo që do të ndikojë në përmirësimin e imazhit të Shqipërisë tek qytetarët e vendeve europiane dhe të parlamentarëve të tyre, duke ndikuar në këtë mënyrë dhe në sigurinë tonë kombëtare. Kjo diplomaci mbron interesat dhe sigurinë kombëtare të një vendi nëpërmjet të informuarit dhe të influencuarit tek publiku i huaj dhe duke zgjeruar dialogun midis qytetarëve e institucioneve të vendit me homologët e tyre jashtë. Që nga viti 1965, kur diplomati amerikan Edmund Gullion përdori për herë të parë termin "diplomaci publike" e deri në ditët tona, koncepti është zhvilluar dhe pasuruar më tej.Gjithsesi, ata që e përdorën të parët diplomacinë publike,  kanë dhe një përcaktim zyrtar për të. Departamenti Amerikan i Shtetit e përkufizon diplomacinë publike  si "programe të sponsorizuara nga qeveria, të cilat kanë për qëllim të informojnë apo të influencojnë opinionin publik në vende të tjera".

Diplomacia publike, ashtu si ajo zyrtare, drejtohet nga qeveria. Por në këtë rast qeveria mund ta zhvillojë diplomacinë publike duke financuar programe, të cilët mund t’i realizojnë subjekte të tjera si institucione akademike, organizata joqeveritare , shoqëri mediatike etj. Kjo diplomaci ndryshon nga ajo zyrtare pasi ajo synon të ndikojë në sjelljet dhe qëndrimet e një publiku shumë më të gjërë të një vendi tjetër dhe nëpërmjet këtij publiku, në kohën e duhur, të ndikojë tek strukturat vendimarrëse të atij shteti. Diplomacia publike është më e lexueshme dhe më e kuptueshme se ajo zyrtare dhe luhet nga një numër më i madh aktorësh. Ajo gjithashtu nuk synon të ndikojë direkt sjelljet dhe politikat e qeverisë tjetër, por synon të depërtojë në publikun e vendit të tyre.

Përpara se diplomacisë publike t’i vihen detyra për të ndikuar në publikun e vendit tjetër, në rradhë të  parë duhen gjetur arsyet pse është ai nivel perceptimi nga publiku i atij vendi për ne, perceptim të cilin ne duam ta ndryshojmë. Kështu, nevojitet të studiohen  faktorët se  pse imazhi ynë është i keq përpara  67% të qytetarëve të vendeve të BE-se. Kjo sipas eurobarometrit të fundit.

Faktorët kryesorë janë se Shqipëria dhe shqiptarët përcillen nga mediat e vendeve europiane si eksportuesit kryesorë të kriminalitetit, prostitucionit, trafikut të qenieve njerëzore e të drogës në Europë, sidomos nëpërmjet vendeve tona fqinjë, njëkohësisht dhe anëtare të BE. Përveç pjesës që na takon vërtet ta mbajmë në këtë fushë, ka  një tendencë për ta kriminalizuar etninë shqiptare në opinionin europian me synim uljen e reputacionit të shqiptarëve. Kjo falë dhe propagandës së ethshme të qarqeve tradicionale antishqiptare në Ballkan. Që para krijimit të shtetit të pavarur shqiptar, propaganda greke, serbe e malazeze, për të justifikuar veprimet ushtarake kundër trojeve tona, janë kujdesur që të nxijnë në vazhdimësi imazhin e shqiptarëve e t’i mbajnë larg ata nga vëmendja e qytetërimit perëndimor.

Një arsye tjetër e mungesë së dëshirës së qytetarëve europianë  për të patur afër shqiptarët është dhe varfëria jonë. Ashtu siç mendojmë  se duke u pranuar në BE, do të zgjidhim mjaft probleme ekonomike, ashtu dhe qytetarët europianë, duke ditur se Shqipëria është ende një nga dy apo tre vendet më të varfëra të Europës, po të pranohet në Bashkimin Europian, do t’i shtojë një barrë të konsiderueshme buxhetit e taksave të tyre, për të tërhequr subvencione, ndihmë rajonale apo ndihmë financiare. Edhe krizat politike që ka përjetuar vendi ynë në periudhën postdiktatoriale, shoqëruar me mungesën e shtetit ligjor dhe me cënime të herepashershme të rendit dhe sigurisë, pasuar dhe nga eksode biblike drejt perëndimit, krijoi mjaft rezerva për ne tek qytetarët perëndimorë.

Ndër faktorët që ka ndikuar negativisht është dhe informacioni i gabuar i përcjellë në publikun e vendeve perëndimore, në vazhdimësi nga propaganda antishqiptare e qarqeve sllavoortodokse se Shqipëria është vend islamik, që nuk i përket qytetërimit të tyre. Qytetarët europianë  kanë shumë pak apo aspak informacion se shqiptarët kanë një organizim shtetëror laik perëndimor, e kanë mbrojtur qytetërimin perëndimor, janë të lidhur me një mijë e një fije me të dhe po luftojnë të rifitojnë besimin e tij. Në shekuj ata kanë qenë mes Krishtit dhe Muhamedit, mes Lindjes dhe Perëndimit. Se besimet fetare në Shqipëri, pavarësisht nga pesha në numër, e kanë ndjerë veten, janë trajtuar dhe përfaqësuar në mënyrë të barabartë. Kjo ka qenë shtylla e dialogut ndërfetar dhe tolerancës fetare në vendin tonë, që diplomacitë zyrtare perëndimore na e njohin si një vlerë që do të ndihmojë integrimin e  vendit tonë në Europë.Do të jetë diplomacia publike ajo që do t’i përcjellë këto vlera në publikun perëndimor dhe që do të neutralizojë propagandën antishqiptare sllavoortodokse.

Nëse varfëria  do vite të tejkalohet, imazhi i faturuar “kriminal” mund të korrigjohet në një afat kohor më të shkurtër. Kjo arrihet me një angazhim e luftë pa kompromis krimit të organizuar brenda vendit, me një bashkëpunim efiçent me agjensitë ligjzbatuese të  vendeve të tjera ku bashkëpunojnë rrjetet kriminale shqiptare dhe me një diplomaci publike efektive. Kjo diplomaci është e nevoshme të informojë dhe të bindë opinionin e huaj për progresin që po bën Shqipëria drejt stabilizimit, demokratizimit e përmirësimit ekonomik. Dhe për të qenë bindëse, diplomacia publike nevojitet të jetë e besueshme e, për të qenë e tillë, ajo duhet të thotë të vërtetën. Po ashtu dhe roli i Shqipërisë si faktor i rëndësishëm i stabilitetit në Ballkan, provuar me qëndrimin ndaj krizave në Kosovë, Maqedoni, janë argumente të forta në shërbim të diplomacisë publike. Kjo diplomaci është bashkëbiseduese dhe duhet t’ja bëjë prezent qeverisjes dhe opinionet e jashtme. Diplomacia publike shpesh quhet diplomacia mes njerëzve. Ajo përfshin dhe shkëmbimet kulturore, akademike dhe përhapjen e informacionit mbi Shqipërinë.

Ne vërtet nuk kemi marka tona të prodhimeve  “Made in Albania” që të prezantojnë Shqipërinë dhe që të jenë të pëlqyeshme në perëndim. Por kemi me dhjetra personalitete ne fushën e sportit, artit, muzikës dhe letërsisë, të cilët kanë zhvilluar një diplomaci publike pa pagesë për interesat e Shqipërisë. Këta janë ambasadorë të imazhit të Shqipërisë dhe duhet ta gëzojnë këtë status.Personalitet e të tilla si Nënë Tereza, Ismail Kadare, etj., me veprat e tyre, i kanë bërë të njohur shqiptarët para publikut të shumë vendeve. Edhe 6054 studentët shqiptarë që studiojnë sot në perëndim, me programe të veçanta, mund të nxiten që të jenë “pjesë” e diplomacisë publike shqiptare. Kur flasim që edhe studentët duhet të jenë pjesë e kësaj diplomacie, as që diskutohet roli që duhet të luajnë ambasadat tona jashtë shtetit. Diplomacia publike është pjesë shumë e rëndësishme e punës jo vetëm e ambasadorit, por dhe pjesës më të madhe të  punonjësve të këtyre ambasadave.

Përfundimisht, është e nevojshme që diplomacia publike  të vlerësohet me seriozitetin e duhur nga të gjithë faktorët politikë shqiptar dhe të bëhet pjesë e politikbërjes. Kjo kërkon ngritjen e strukture të posaçme koordinuese, ndoshta në varësi të Kryeministrit, në nivelin e një komiteti apo të një sekretari shteti.  Diplomacia publike, duke i prezantuar publikut europianoperë ndimor transformimin e përditshëm të realitetit shqiptar, ndihmon në anëtarsimin e Shqipërisë në strukturat euroatllantike, objektivi  parësor dhe afatgjatë i politikës sonë të sigurimit kombëtar.

Pesëmbëdhjetë vjet më parë, në Shqipëri, pas një ndërprerje prej një çerek shekulli, u lejua praktikimi lirisht i besimeve fetare. Por, megjithëse ka kaluar shumë kohë, në vendin tonë nuk ka gjetur zgjidhje ligjore problemi i edukimit fetar, problem i cili nuk mund të anashkalohet më tej. Feja dhe edukimi fetar, për vite të tëra gjatë komunizmit u zëvendësuan me edukimin komunist marksist-leninist. Besimi në fe u tentua të zëvendësohet me besimin tek partia. Ky edukim u imponua jo vetëm në programet mësimore, por në cdo qelizë të jetës. Marksizmi gradualisht u kthye në një besim më vete dhe opium për popullin.

Edukimi fetar, për kushtet e vendit tonë, me një popullsi relativisht të vogël,me katër besime fetare tradicionale, nuk mund të jetë thjesht një problem pedagogjik dhe arsimor, por me ndikime dhe në sigurinë tonë kombëtare. Marrja nga fëmijët dhe adoleshentët e njohurive të shtrembëruara për një besim fetar, shumë herë përjashtuese për besimet e tjera fetare, të kushtëzuara në disa raste me ndihma ekonomike, të ofruara nga organizata me origjinë dhe financime të dyshimta, e bën këtë kontigjent lehtësisht të manipulueshëm për t’u përdorur për veprime antiligjore dhe një kërcënim serioz për tolerancën fetare të vendit tonë.

Ndonëse shteti ka heshtur në vite për këtë problem, edukimin fetar po e realizojnë, sipas mënyrës dhe qëllimeve të tyre, OJQ-të dhe shoqatat me misionarë arabë, italianë, grekë, apo nga vende të tjera,  të stacionuar në vendin tonë. Disa nga këto shoqata janë përpjekur ta bëjnë edukimin fetar jo në përputhje me besimet tradicionale të vendin tonë dhe, në disa raste, bëjnë diversion kundër tyre. Kështu, mbëshetur në burime të besueshme të komunitetit të shërbimeve tona ligjzbatuese, vetëm në Qarkun e Elbasanit, në vitet 1998-1999, kurset ilegale e gjysmëilegale  të OJQ-ve arabe, kryesisht të financimit e orientimit vahabi-selefist, frekuentoheshin nga mbi 500 fëmijë të moshave nga 9-15 vjeç. Programet fetare që jepeshin në këtë kurse, kishin ndryshime esenciale me fenë tradicionale islame në Shqipëri. Gjithashtu, futja e Dëshmitarëve të Jehovait në skenën e besimeve fetare në Shqipëri, përveç xhelozisë së besimeve tona tradicionale, u pasua nga një serial vetëvrasjesh të miturish në fillim të vitit 2005. Për vetëvrasjet, media fajësoi edukimin fetar të dëshmitarëve, megjithëse edhe pas akuzave, gjer më sot, nuk ka patur asnjë provë për të dëshmuar këtë fakt. Në disa raste, vetë autoritetet e besimeve zyrtare fetare në vendin tonë, kanë denoncuar prezencën e  misionarëve të huaj fetarë, të cilët, gjoja, operojnë në emër të tyre, por që nuk dihet kë përfaqësojnë.

Gjithsesi, prezenca sot në vend e 17 shoqërive apo grupimeve  të ndryshme fetare  e 85 qendrave të formimit profesional me rreth 6 mijë studentë, e 571 misionarëve kristianë, 379 katolike e 115 muslimane si dhe mbyllja për veprimtari antiligjore nga Ministria e Arsimit e aktivitetit të 12 shkollave dhe kopshteve fetare, tregon se në Shqipëri sot ekziston një sistem i tërë ilegal dhe gjysëm ilegal për edukimin dhe arsimimin fetar. Diskutimi nëse duhet apo jo edukimi fetar në vendin tonë, tashmë është i tejkaluar. Problemi është si të vihet në binarë ligjorë e të legalizohet ky edukim fetar, cili do të jetë raporti i tij me arsimin publik, do të jepet ai si mësim feje apo si histori e besimeve fetare, mënyrat e financimit të tij, etj. Fillimisht duhet bërë dallimi midis edukimit dhe arsimimit fetar. Ndërsa edukimi fetar ka të bëjë me dhënien e një kulture për besimet fetare si përmbajtja e tyre, ritualet dhe ceremonitë fetare, institucionet religjioze etj.,arsimimi fetar nënkupton diferencimin e një besimi, thellimin e bindjeve për një besim të caktuar e të jetuarit sipas atij besimi dhe përgatitjen e kuadrit fetar

Edukimin fetar në praktika botërore askush nuk e anashkalon, pavarësisht nga mënyra se si e realizon. Edhe praktika perëndimore, së cilës shpesh i referohemi, është e larmishme. Kështu, sipas ligjit amerikan, edukimi fetar në shkolla ndalohet përvec paraqitjes së informacionit nga një këndvështrim neutral dhe akademik. Informacionet jepen në kurset  teologjike, ose mësohen duke u përfshirë në departamentin e teologjisë. Në SHBA ka patur një ndarje tradicionale mes besimeve dhe shtetit. Shkollat shtetërore nuk ofrojnë studime fetare për fëmijët. Arsimimi fetar i besimtarëve dhe kuadrit fetar realizohet nga vetë komunitet fetare.

Në Europë shtetet financojnë edukimin fetar nëpër shkolla në mënyra të ndryshme. Ajo varion nga varianti i hartimit të një lënde të botës fetare si në Norvegji, edukimi kryesisht tradicional i fesë ortodokse kristiane në Greqi apo katolik roman në Itali e Spanjë e deri tek zgjedhja e njërës prej traditave protestante ose katolike si një alternativë në programet etike si në Gjermani e Hollandë. Edhe në  vendet ish- komuniste, edukimi fetar ka zëvendësuar gjërësisht vendin e indoktrinimit të vjetër komunist.

Ashtu si Amerika, edhe Franca nuk praktikon sponsorizimin e shtetit për edukimin fetar, kjo për shkak të ndarjes historike midis shtetit dhe kishës romane katolike.Por shpejt edhe ajo do ta braktisë këtë pozicion. Kohët e fundit në opinionin francez po diskutohet pozitivisht futja e edukimit fetar nëpër shkolla. Prezenca e një komuniteti të madh mysliman, kryesisht afrikanoverior, nevoja që ata të marrin një edukim korrekt për islamin dhe për besimet e tjera fetare, do të ndihmojë në integrimin më të lehtë të tyre në shoqërinë franceze dhe do të ndikojë në parandalimin e ngjarjeve si ato të fundvitit  2005, ngjarje të cilat cënuan  sigurinë në Francë.

Me interes është studimi i praktikës së  edukimit fetar në Angli. Fëmijët atje mund të marrin kulturë fetare rreth gjashtë besimeve kryesore në botë, të cilat janë Kristianizmi, Islamizmi, Hinduizmi, Judaizmi, Budizmi dhe besimi Sikh, besime të cilat janë prezente dhe në territoret e Mbretërisë Bashkuar e Komonuelthit. Kjo nuk të befason kur mendon se në Parlamentin anglez ka patur deputetë myslimanë  rreth 100 vjet më parë.

Sistemi anglez i edukimit fetar, bazohet në disa parime mjaft të rëndësishme.Në radhë të  parë edukimi fetar në Mbretërinë e Bashkuar, ndonëse kërkohet me ligj, është shekullar. Ai nuk ka për qëllim të  konvertojë besimin e njerëzve ose të thellojë bindjet në një besim të caktuar. Synimi i tij është të kontribuojë në zhvillimin njerëzor dhe edukativ të fëmijëve, duke i bërë ata të aftë të kuptojnë dicka nga besimet dhe të zhvillojnë ndjenjat e tyre për vlerat e jetës. Indoktrinimi është kategorikisht i ndaluar. Lënda që jepet për edukimin fetar është shekullare gjithashtu edhe nga përbërja e trupës mësimore që e jep atë. Mësuesit e edukimit fetar janë mësues të zakonshëm. Ata nuk janë domosdoshmerisht përfaqësues të një besimi apo të kenë ndonjë besim të vecantë. Edukimi fetar trajtohet si një përgjegjësi profesionale. Mësuesit specialistë  të cilët diplomohen në teologji apo studime fetare, trainohen dhe mësojnë dhe për lëndë të tjera të programit mësimor.

Nga ana tjetër edukimi fetar që bëhet në Angli është kritik dhe shpirtëror. Sistemi anglez i edukimit fetar synon të aftësojë fëmijët të zhvillojnë aftësinë e të menduarit, të dëshmojnë vlerat dhe të kenë njohuri sa më të plota rreth botës moderne, të kenë sensin  kritik për vlerat e shoqërisë, në mënyrë që të zhvillojnë  sensin e qytetarisë brenda një  shoqërie multikulturale. Një parim tjetër i rëndësishëm i sistemit anglez të edukimit fetar është dhe decentralizimi. Pavarësisht se është i detyrueshëm me ligj, implementimi i programeve mësimore të edukimit fetar është përgjegjësi e autoriteteve lokale. Lënda e edukimit fetar, është pjesë e programit mësimor i  cili vendoset në bashkëpunim midis mësuesve dhe prindërve.

Për kushtet e Shqipërisë do të ishte e rekomandueshme përfshirja e edukimit fetar në sistemin arsimor publik, duke respektuar laicitetin e shtetit dhe shekullaritetin e shkollës.Për këtë është e nevojshme të hartohet një lëndë mësimore ku fëmijët të marrin informacionin e duhur  mbi besimet kryesore fetare, me synim që të arrijnë të kenë njohuri sa më të plota rreth botës moderne e të zhvillojnë sensin  kritik për vlerat e shoqërise. Edukimi legal fetar është një investim për mbrojtjen e tolerancës fetare në vendin tonë