|
Ne respekt te poetit te madh Xhelaudin Rumiu-nga-Riza Lahi
KENGA E FYELLIT NE GJUHEN SHQIPE
Asnjehere nuk kam per ta harruar
nje telefonate mengjesi me nje shi te tmerrshem , ndersa po punoja ne
kompiuter…
“ Zoti…..? Une jam
nendrejtoresha e kolegjit Iranian ketu ne Tirane .”
“Me se mundem t’u ndihmoj?”
“ Po e kerkojme poezine “Fyelli”
ne librin tuaj voluminoz me poezi te shqiperuara nga Molana Xhelaludin
Molavi – Rumiu dhe nuk po e gjejme dot. E keni perkthyer ?”
Si I dhashe nje afat prej 30
minutash per nje telefonate tjeter, une e njoftova zonjen qe, jo, nuk
e kisha perkthyer. Atehere, ajo:
“ Drejtori I kolegjit eshte
shume I cuditur qe ju keni lene jashte 300 faqeve te librit tuaj, pa
futur kete poezi fondamentale te Rumiut”
“ E ka drejtori poezine aty?”
“ E ka, jo vetem farsisht, por
edhe te perkthyer ne anglisht dhe turqisht; ai eshte I pakenaqur nga
keta dy perkthime”
“ Mos e keni kolegjin tuaj….Per
njezet minuta po vi me biciklete”
“ Drejtori kerkon te nise
makinen e tij qe t’u marre”
“Veshtire ta gjeje drejtori
shtepine time, por, ja…me duket se ra paksa shiu…”
Drejtori I kolegjit,
z Amir….me priti menjehere. Ishte nje burr I pashem, syzi e vetullzi,
I ri d he me nje pamje intelektuali nga ata qe e kane kaluar ter jeten
duke studiuar deri te kapilaret me te imte te objektit qe ka marre ne
shqyrtim. Te ketille intelektuale jane te paperballueshem ne
skrupulozitetin e tyre; keta behen te tmerrshem – me aq sa I lejon
edukata e tyre qe gjithmone eshte shembellore – kur shikojne gjera te
bera shkeleshko dhe pa passion.
Ne krah I rrinte nje grua e
bukur, me nje vel mbi floke. Ishte bashkeshortja e tij. Takimi duket
se ishte I nje rendesie te vecante.
Pasi I hodha nje sy perkthimit
ne anglisht, vendosem ta perkthenim serish se bashku. Ai do te ma
perkthente fjale per fjale nga farsishtja ne anglisht. Nje privilegj
te tille e kisha patur me Nicolson. Anglezi, pa bere asnje zbukurim,
artistic, kishte dhene poezi te Rumiut ne farsisht, njeren faqe, dhe
ne anglisht ne tjeteren. Vecse bruto. Ndrysh nga turku
Dr.Prof Trukmen, qe kishte poetizuar me rima ne anglisht perkthimet ,
sic duket, pa patur ndonje bazament poetic te fuqishem ne qenien e tij,
gj e e cila me pat qite mjaft pune.
Ja, tani, sikurse Nicolson, ky
intelektual i ri nga Teherani, po me jepte poezine qe aq e kishte per
zemer nga krijimet e idhullit te tij.
Si mbaruam pune, tok edhe me
bashkeshorten e tij, hengrem dreke.
Ky nder I behej perkthyesit te
Rumiut.
Lexuesit nuk duhet te cuditen
nga ky respekt sipror I iranianit. Ne Iran , poezia eshte aq popullore,
sa futbolli ne Brazil . Ne disa restorante , atje, ne vend te
kengetarit qe kendon te n e apo ne gjith Ballkanin, une kam pare te
recitoje dikush. Kjo, kundrejt nje honorari, ndersa njerezit qe
drekojne pijne birre pa alkool.
Sado te eger e mizor mund te
kene qene sundimtaret e vjeter te Persise, poetet qe ata mbanin praen,
ishin te toleruar te thonin dhe te benin cdo gje, perfshire edhe
kritikat me te rrepta dhe te drejteprdrejta.
Nje poeti, sipas tradites se
vjeter te iranianeve, I krijonin tera lehtesirat qe te shkruaje ter
jetes poezi, psh I dhuronin nje vile me shatervan , bahce e zogj.
Gjate drekimit, mua me shtangu
nje e vertete qe na e tha zonja e z Amir. Ajo nisi te kendonte shume
embel, nje sure te Kur’anit te Shenjte te Myslimaneve. E vacanta ishte
se, ajo , ate muzike e improvizoi atyperaty. Sigurisht qe e harroi
sapo mbaroi kenga. Por, sic me sqaroi ajo, kete sure, ajo mund ta
kendoje me mijera here, duke imrpovizuar ne secilen nga mijera heret,
nga nje melodi te ndryhme nga tjetra. Kete gje mund ta bejne mbase te
gjitha grate iraniane.
…Kur, pas nja keter oresh e
gjysem te nates, e mbarova poezine dhe u paraqita ne kolegj, drejtori
me solli 4 recituese , nxenese. Ishte e vetmja kerkese imja, nuk
kerkova asnje honorary material, vetem kete – te shihja se kush do ta
recitonte poezine.
E seleksionuara u la per ne
fundin e programit dhe u duartrokit mbi pese minuta. Ishte nje
maturante nga Kosova.
Te me lejojne lexuesit qe te
citoj tani dy variantet e shqiperimit te kesaj poezie ,qe aq e ka
dashur edhe poeti yne kombatar, naim Frahseri,
KENGA E FYELLIT
Shqiperuar nga
Dh. Qiriazi,
Redaktuar
nga Xh. Spahiu
Degjo fyellin si qan, tregon
ndarjen,
gra e burra kane qare me
deshperim
qysh se me kane ndare prej
kallamishtes.
Zemren e kam te cjerre nga kjo
ndarje.
Tani ketu po u shfaq dhimbjet
nje e nga nje
dhe per ata qe kane mbetur larg
rrenjes se vet
dhe vuan secili, pse desheron te
kthehet
atje ku ishte i bashkuar.
Qaj sa here mblidhemi tok dhe
qaj me ata
ne kohe te mire
dhe te lige.
E fshehta ime nuk eshte larg
loteve,
por syte dhe veshtet nuk jane
te zot te degjojne.
Trupi nuk fshihet nga shpirti,
as shpirti nga trupi,
por duhet pare se shpirti nuk
toleron.
Thirrja e fyellit eshte flake,
nuk eshte ere!
Ai qe nuk e di ate flake, nuk
eshte asgje.
Ajo eshte flaka e Dashurise qe
rrjedh permes fyellit,
Ajo eshte fermenti i Dashurise
qe gjendet brenda veres.
Fyelli bashkohet me cilindo qe e
kane ndare nga shoku;
melodite e tij cajne mbulesen qe
kemi.
Po, kush ka pare helmin dhe ilacin qe jep fyelli?
Fyelli tregon c’ka ngjare dhe
bucimen e gjakut ne damare.
Ai tregon historine e Mexhnunit
te cmendur nga Dashuria.
Largoni mosbesimin e atij qe
eshte pa ndjenja!
S’ka bleres te gjuhes, pa veshin
e mistikut.
Nga malli ditet na ngrysen nate.
Ditet i ndjekin udhetaret te
lodhur nga ethet.
Nese ditet kalojne , thuaj iken,
mos u mbush me vrer,
por qendroni. O ju, qe kurre nuk
u bashkuat me pastertine !
cilido eshte ngopur me uje, vec
peshkut
dhe cilido qe nuk e ka buken e
perditeshme,
do ta
gjeje,
pse ditet e tij do te behen te
gjata.
Askush qe eshte “i papjekut”nuk
e kupton ate qe eshte pjekur,
per ate dhe fjalet do te jene te
shkurtera.
Lamtumire!
FYELLI
Shqiperuar nga
R. Lahi
Mbani veshin pak
dhe heshtni
Kete mesnate, nen kete hene
S’i ndjeni
ca tinguj fyelli?
- Me te qare eshte nje kenge
“ O,mes trendafilave
vjollcave, dorezonjave
kaceve, zymbylave
mendrave, shebojave
te nje lum me zogj te kalter
qe shkon heshtur, pa bere ze
mu atje kam lindur une
por atje une nuk rroj me.
Me keputen lehte e embel
Me moren nga vendi im…
Si bilbili per te dashuren
qaj e qaj une pa pushim.
Zeri im qe del nga shpirti
eshte embelsuar me lote
O njerez! Vec qani per mua
Se s’me ngushulloni dot
dhe sikur te me falni mua
plot florinj nje xhamadan
dhe sikur te me dhuroni
c’kane parqet ne Horasan…
Me kane hequr nga shtepia
ndaj dhe qaj, i varferi
te shkoj prap, pa le te vdes
ne kembet e “te dashurit””
Njeriu e ka zemren plage
dhe ngrys netet duke qare
kur shtyn jeten diku tjeter
tutje nga foleze e pare
Dhe sikur nje dite papritur
te jete e tija gjith bota
do kerkoje rrugen e vjeter
- per atje ku i ka rene koka.
Le te shkojne ditet e vitet
Ti,i qete, i bukur rri
Me te paster s’gjen askund
se I reni ne dashuri.
Kenga qe nga fyelli fryn
s’eshte fryme nga buze te bukura
-eshte flake e dashurise
per zemra te keputura.
Kush nuk ndjen zjarr dashurie
vetes ne heshtje t’i thote:
“ Me mire eshte qe te shkoj
kot kam ardhur ne kete bote”
Askush njeriut te persosur
S’ia njeh shpirtin
- det me vale…
Vec kundrojeni ate…
Heshtni!
Edhe…Asnje fjale!
JA TANI INTERVISTA ME
ZOTIN AMIR ASGHARI, DREJTORI I FONADIONIT “RUMIU” NE TIRANE , SI EDHE
DREJTOR I KOLEGJIT IRANIAN PREJ DISA VITESH NE TIRANE
1-
Zoti Amir Asghari, a mund te na percaktoni
shkurtimisht se cili eshte Rumiu per iranianet? Cili eshte vendi i tij
mes adhuruesve iraniane, ne krahasim me Firdysin, Hafezin, Saadiun,
Xhamiun, Khayamanin, Nazimin etj poete persjan qe kane pushtuar
anembane rruzullin?
Secili nga
shkrimtaret qe ju keni permendur kane menyren e vet te veçante te te
shkruarit.Permendim ketu Ferdusiun i cili ka shkruar dhe poezi poetike.
Hafizi eshte
zemra e dashurise, dashuria karakterizohet si dashuri per Zotin.
Saadiu eshte poet i dashurise dhe poet edukativ gjithashtu. Me te
vertete qe eshte teper e veshtire te zbulosh se cfare vendi ze Molaviu
mes ketyre poeteve. Ai thote: "Atar ishte shpirti dhe senai ishin dy
syte. Ne udhehiqemi nga Atari dhe senahi" nje vend tjeter thote: "
Atari i kaloi shtate qytetet e dashurise, kurse ne jemi akoma ne nje
rrugice". Ky njeri i madh qe e prezantonte veten si i vogel i terhoqi
drejt vetes zemrat e njerzve.
Para se te
ishte poet ai ishte mesues i shquar dhe i ndritur. Nje dite ne nje
takim qe kishte me Shams Tabrizin, atij i ndryshoi rrjedha e jetes.
Shems Tabrizi ndezi zjarrin e dashurise ne zemren e Molaviut dhe me
pas ai u zhduk. Molaviu thote per Shams Tabrizin: " Drita e ndezur
puthi driten e fikur dhe iku". Me keto fjale Molaviu tregon se u
ndricua nga drita e dashurise per Zotin. Ai me tej vazhdon: " Une
isha frut i pa bere, u poqa, isha me lot qesha, erdhi dashuria dhe une
u lidha me dashurine e perjetshme.”
Molaviu e ka
zjarrin e dashurise me te ndezur se poetet e tjere. Qysh femi kur u
shperngulen ne Nejshahu sebashku me familjen e tij u njohen me Ibni
Arabi dhe Etarin, ky i fundit kishte deklaruar per Molaviun se;" Zotit
i qofshim fale, nje oqean i vertete buron nga nje liqen i vogel! Nuk
do te zgjase shume qe ai te ndeze zjarrin ne zemrat e njerezve".
Zjarri i dashurise eshte i ndezur ne zemrat e njerezve dhe do te
vazhdoje pergjithmone.
2-
Ne sa vende te botes eshte perkthyer Rumiu deri
tani?
Rumiu eshte
perkthyer ne shume gjuhe te botes, jo plotesisht vepra e tij, dhe
eshte perkthye ne versione te ndryshme, ne Turqisht, anglisht, rusisht,
pjese te ndryshme dhe ne shqip, bullgarisht, frengjisht, gjermanisht,
greqisht, spanjisht etj.
3-
Ka qene 800 vjetori i Rumiut vitin qe shkoi dhe,
me sa di une, ky poet gjenial, eshte marre ne mbrojtje edhe nga
UNESCO. Diçka rreth kesaj, ju lutem. Po ne Iran si eshte festuar ky
800 vjetor?
Unesko beson
se personalitet kulturor, shkencor dhe letrar nuk i perkasin vetem nje
populli apo nje culture. Por i perkasin tere shoqerise njerezore.
Qellimi i ketyre programeve ishte prezantimi dhe perkujtimi i
personaliteteve te cilet i kane dhene kontribute te
medha njerezimit, qyteterimit dhe po ashtu eshte nje thirrje per te
gjithe shtetet e botes, qe te marrin pjese ne zgjerimin e dialogut dhe
mirekuptimit ne mesin e shoqerise boterore. Jo vetem ne Irani, por
edhe Turqia dhe vende te ndryshme jane bere konferenca dhe seminare
per nder te ketij poeti ku jane recituar, kenduar dhe eshte zberthyer
filozofia e Molavit.
4-
Ju keni patur nje aktivitet te madh keto dite qe
ishte nje seminar per studimin. A mund te na flisni me gjeresisht, ju
lutem?
Jo vetem ne
iran , por edhe ne vende te ndryshme e sidomos ne Amerike kendohen
kenge mbi baze te poezive te Rumiut dhe madje ne Amerike libri I
Rumiut dhe CD –ja e poezive kane qene bestseller.
5-
Ne seminar, une kam marre shenim edhe keta
thenie. a- Me mire 5 ore mendim, se pese dite lutje. b- Kur sundimtari
shkon te dijetari Te dy behen te mire. Kur dijetari shkon te
sundimtari, te dy behen keqij. Kam deshire te na flisni me shume rreth
koncepteve te Rumiut rreth studimit, librit, mendimit, mundesisht
thenie te tij qe qarkullojne. mes popullit tuaj.
Molavi nuk e
mbeshteste mendimin, qe njerezit te imitojne dijet e tjereve, por
thoshte se njeriu duhet te kerkoje vete dhe te zbuloje vete filozofine
e jetes. Molavi thote thote qe ata te cilet imitojne jeten e tjereve
duket sikur ua japin jeten …. Molavi donte qe njerezit te ishin
vetvetja.
Seminari yne
ishte me teme " Qellimi i arsimit". Ne deshem te pyesim dhe te denim
se çfare qellimi kane njerezit kur mesojne diçka.
Kur pyesim ne
lidhje me edukimin e njeriut, ne fakt duam te dime per orientimin e
jetes se tij gjithashtu. A duhet qe ne thelb te kesaj ne te mendojme
per nje qellim qe mund te kete edukimi,
apo vete edukimi eshte nje qellim? Ku do ta coje ky edukim njeriun? A
ka ndonje dallim midis qellimit te edukimit per nje njeri te
papergjegjshem dhe nje njeriu te pergjegjshem? Cfare do te ndodhe nese
qellimi i edukimit dhe qellimi i moralit dhe etikes nuk perputhen me
njeri tjetrin? A ka ndonje lidhje midis kaosit politik, social,
kulturor, mjedisor dhe etik? Nese arsimi ne fushen e mjekesise,
inxhinierise dhe fusha te tjera pas periudhes se Rilindjes Europiane
ishte projektuar per te pasur nje qellim te dobishem per jeten e
njeriut, atehere perse perballemi me nje kaos te tille ne aspekte te
ndryshme ne jeten e njeriut?
Ne fakt, kjo pyetje del si
rezultat i nje prej aktiviteteve me te rendesishme te njeriut. Duke
pasur parasysh pikepamjet e ndryshme, qe ekzistojne ne shoqerine
njerezore ne mund te hasim qellime te ndryshme, qe i jane pershkruar
edukimit. Ne nje sistem te caktuar, njeriu meson si te persose natyren
e tij njerezore dhe te zbuloje detyrat dhe pergjegjesine e tij ne jete.
Ne nje sistem edukimi tjeter, ai meson te kontrolloje dhe te ushtroje
autoritetin e tij mbi natyren per mireqenie dhe progres. Ajo cfar
terheq vemednien ne kete pike eshte se si ne sitemin tradicional te
edukimit ashtu dhe ne ate modern lendet shkencore si
matematika, mjekesia, inxhinieria kane ekzistura, por duke qene se
kendeveshtrimet jane te ndryshme ka dallime persa i perket metodave te
perdorura dhe rezulateteve te arrira.
Do te doja t’i vija theksin
kesaj pike per te thene se kur njeriu i pergjegjshem projekton nje
qellim per edukimin, duke qene se e kupton harmonine qe ekziton midis
njeriut dhe universit, qellimi, qe ai i percakton edukimit
nuk i sherben vetem njeriu dhe nuk fokusohet vetem tek ai dhe
perfitimet personale qe ai mund te kete por tek perftimet qe mund te
kete i gjithe universi. Ai e sheh njeriun si subjekt te njohurise dhe
dijes dhe universin e sheh si objektin e tyre.
Pas kesaj njeriu i pergjegjshem
kerkon te dije se cili eshte perfundimi i dijes dhe njohjes? A
rezultojne njohja dhe dituria si pergjegjesi, qe rendojne mbi njeriun?
Nese eshte keshtu, cilat jane keto pergjegjesi? A mund t’i injorojme
detyrat dhe pergjegjesite qe kemi perballe natyres dhe vetvetes?
6-
A do te behet e mundur publikimi me i gjere i
materialeve te seminarit tuaj, seance e pare e te cilit u drejtua nga
nje personalitet i shquar shqiptar, ish presidenti Rexhep Meidani?
Fatmiresisht
ne seminarin qe ne kishim, mendimtare te ndryshem na i kane sjellur
materialet e tyre. Nder te ftuarit te seminarit mund te permendim
Eilliam Chittick, Rexhep Mejdani, Sanchiko Mutata, Bahmanpur etj.
Shpresojme qe materjalet e tyre t'i botojme ne nje liber ne te ardhmen
dhe se shpejti do te jete ne dore te shqiptarve.
8. Ju lutem
na flisni per maturantet e kolegjit tuaj?
Ne do te
perpiqemi qe nxeneset tona te shkojne me lart me dituri dhe te behen
gati te shkojne ne universitet. Sivjet ishte viti i katert i matures
ne kolegjin "Saadi" dhe nxeneset tona jane pranuar ne universitet te
ndryshme nga do vazhdojne edhe studimet. Shpresojme qe nxeneset tona
te jene ure lidhese midis kultires dhe qyteterimit Iranian dhe atij
Shqiptar
|
