Ėshtė e vėshtirė ta pėrkufizosh jetėn dhe
veprėn e Aleksander Solzhenicinit. Nobelisti qė vdiq dje nė moshėn
89 vjeēare, besonte nė komunizėm para se tė goditej prej tij, zbuloi
fytyrėn makabre tė komunizmit, por kritikoi edhe mėnyrėn perėndimore
tė jetesės ndėrsa jetonte nė Shtetet e Bashkuara, dhe kur u kthye nė
Rusi pati raste qė mbrojti Vladimir Putinin. Megjithatė gjatė gjithė
jetės sė tij ai u pėrpoq t'i qėndronte besnik frymės morale dhe tė
mbronte dinjitetin njerėzor.
Alexander Isaevich Solzhenitsyn u lind mė 11
dhjetor 1918 nė Kislovodsk tė Rusisė Jugore. Kur ishte i ri ai ishte
komunist i devtoshėm, por nė vitin 1943, kur ishte kapiten nė vijėn e
parė tė frontit, u arrestua se kishte shkruar njė letėr ku kritikonte
Stalinin. Kaloi shtatė vjet nė njė kamp pune nė stepat e Kazakistanit
dhe tre vjet tė tjera nė internim. Gjatė kėsaj kohe filloi tė
shkruante fshehtas dhe vazhdoi tė shkruante ndėrsa punonte si mėsues
nė qytetin e Rjazanit.
Romani i tij i parė "Njė ditė nė jetėn e Ivan
Denisoviēit" rrėfen historinė e njė ish-ushtari qė pėrpiqet tė
mbijetojė nė njė kamp pune tė Siberisė duke ruajtur tė paprekur
dinjitetin e tij moral. Libri u botua me vendimin e udhėheqėsit
sovjetik Nikita Hrushov, qė dėshironte tė diskreditonte regjimin e
paraardhėsit tė tij Stalinit.
Libri i tij bėri bujė jo vetėm nė vendin e
tij por edhe jashtė, jo sepse ishte i pari qė pėrshkruante tmerrin e
periudhės sė Stalinit, por sepse ishte njė paditje pėr Stalinin dhe
pėr sistemin e komunizmit nė pėrgjithėsi.
Nė vitin 1970, Solzhenicini mori Ēmimin
Nobel me motivacionin "pėr forcėn etike qė ka pėrdorur pėr tė ecur nė
gjurmėt e traditės sė pashmangshme tė letėrsisė ruse". Por ai arriti
ta merrte ēmimin vetėm nė vitin 1973, pasi ishte dėbuar nga Bashkimi
Sovjetik nė Gjermaninė Perėndimore.
Nė tė njėjtin vit libri i tij i famshėm "Arkipelagu
Gulag" u botua nė Paris. Aty pėrshkruhej historia e sistemit sovjetik
tė terrorit shtetėror. Ai u vendos nė Amerikė, nė qytetin e vogėl
Kavendish tė Vermontit me gruan dhe djemtė e tij. Ata jetuan atje pėr
18 vjet, njė periudhė qė shkrimtari e kishte quajtur mė produktiven e
jetės sė tij. Ai punoi atje pėr "veprėn e jetės sė tij" siē e quante
ai "Rrotėn e Kuqe", njė sagė me shumė vėllime e historisė sė Rusisė.
Megjithėse i kishte shpėtuar shtypjes,
Solzhenicini ndjente mall pėr vendin e tij dhe kishte shkaktuar
pakėnaqėsi duke e akuzuar perėndimin pėr materializėm dhe zbrazėti
shpirtėrore.
Shumė kritikė e konsideruan "Rrotėn e Kuqe" si njė libėr tė lodhshėm
dhe arrogant dhe jo gjithėpėrfshirė s e tė pėrshkuar nga fryma morale.
Atij iu hap rruga pėr t'u rikthyer nė vendin
e tij kur Mikail Gorbaēovi ia riktheu shtetėsinė nė vitin 1990. Pas
kthimit emocional nė maj tė vitit 1994. Solzhenicini u vendos nė njė
shtėpi nė brigjet e lumit tė Moskės pranė kryeqytetit.
Kthimi nuk e afroi shkrimtarin mė shumė me
Rusinė e tij tė dashur. I pėrēmuar nga komunistėt pėr kundėrshtimin
ndaj pushtetit sovjketik, ai vuri re qė edhe reformatorėt nuk e
besonin. Programi i tij i pėrjavshėm nė stacionin mė tė madh televiziv
rus, u anullua pasi nuk pati ndonjė ndikim tė dukshėm
Nė shtator 2000, ata qė ishin mėsuar ta
shihnin Sollzhenicinin si njė armik tė betuar tė modelit sovjetit, u
befasuan nga deklaratat e favorshme tė tij pėr presidentin e
atėhershėm Vladimir Putin, ish oficer i KGB-sė qė e kishte persekutuar
atė.
Por nė moshė tė shkuar, Sollzhenicini tregoi
se akoma ishte nė gjendje tė pėrdorte peshėn e fjalės pėr tė luftuar
nė mbrojtje tė dinjitetit njerėzor dhe vendit tė tij.
"Ne jetojmė praktikisht mes rrėnojave, por
bėjmė sikur kemi njė jetė normale, tha ai nė maj tė vitit 2002. E
vetmja mėnyrė pėr tė ndėrtuar diēka tė fortė dhe tė shėndetshme ėshtė
duke filluar nga rrėnjėt, ashtu siē rritet ēdo gjė nė natyrė